|
RAHVAN ATÇILIK KÜLTÜRÜ
Rahvan, atın tek ayak koşma stiline verilen addır. Atın aynı taraftaki ayaklarının birlikte hareket ettiği, binicisini sarsmayan, yürüme ile koşma arasında bir koşu şeklidir. Rahvan yürüyüşün biniciyi sarsmayan bir koşu şekli olma durumu, “rahvan koşan bir at üstünde kahve içsen bir damlası yere dökülmez” sözüyle ifade edilir. Rahvanyürüyüşe, terbiyeli yürüyüş de denir.Rahvan yürüyüşlü atlar ile uzun yürüyüşleri kısa zamanda tamamlama, daha ağır yüklerde daha fazla sürat yapabilme olanağı vardır. Rahvan dışında yürüyüş şekilleri iseadeta, tırıs ve dörtnaldır.
Adeta (Basit) yürüyüş, en basit yürüyüş biçimidir. Ayaklar karşılıklı istikamette atılır. Hareket ön bacaklardan biri ile başlar. Yürüyüş; sağ ön arka sol, ön sol arka sağ şeklindedir. Yürüyüşe ön sol ile de başlayabilir. Yürüyüşte dört ayak sesi duyulur. Tırıs yürüyüş biçiminde, karşılıklı bacaklar aynı zamanda ileri atılırlar. At bu yürüyüş esnasında bir süre havada kalır. Bacaklar sırası ile yerde veya havadadır. Dörtnal yürüyüş, Art bacakların iyice bükülmesi ve kuvvetle gerilmesi ile birlikte meydana gelen bir çeşit sıçramalardır. Sağ bacaklar sollara, sol bacaklar sağlara göre daha fazla önde bulunurlar. Atın yürüyüş esnasında yere fazla sert basmaması tercih edilir. Rahvan at yarışı, atın rahvan yürüyüşle, belirli mesafeyi, en kısa zamanda ve hatasız olarak bitirmesi esasına dayalı bir yarış türüdür. Bu yarışların kaynağı ise köklü bir geçmişe sahip olan atçılık kültürüne dayanır. Geleneksel kültürde at, taşıma ve binek aracı olarak uzun dönemler boyunca yaşamın ayrılmaz bir parçası olarak yer almıştır. Bu yüzden Oniki Hayvanlı Türk Takviminin bir unsuru ve mezar taşlarında simge olmuştur. At en yakın arkadaşla eş değer tutulmuş, Köroğlu’nda “Kır At”, Hızır’da “Boz At’, Hz. Ali’de Düldül olarak karşımıza çıkmış, olağanüstü özellikler atfedilerek destanlara, söylencelere girmiştir. At yarışları önceden köy düğünlerine atıyla gelen at sahiplerinin düğünlerde atlarını yarıştırmasıyla küçük çaplı yarışlar olarak başlamış zaman içinde bölgesel yarışlara dönüşmüştür. Geleneğin günümüzdeki uygulayıcıları ferdi at binicileri ile Rahvan At Yarışçıları ve Yetiştiricileri Spor Kulübü üyeleridir. RAHVAN AT YARIŞLARININ YAPILMASI  Rahvan At Yarışları Muğla’da il merkezinde (Düverek) yapılmaktadır. Bazı yerlerde yarışlarının yapılacağı günden bir gün önce gelen konukları ağırlamak ve yardım toplamak amacıyla gece yapılır. Bu gecede, halı, eğer gibi bir eşya açık artırmaya çıkarılır ve bu eşyaya en yüksek fiyatı veren kişi ağa seçilir. Muğla’da da gelen konukları ağırlamak için yine yarış öncesinde bir araya gelinse de ağalık seçimiyle ilgili bir uygulama yoktur sadece bir defa Merkeze bağlı Çiftlik köyünde yapılan Rahvan At Yarışlarında ağalık seçimi olmuştur.
Atlar, yarışlar için iki ay öncesinden hazırlanmaya başlar. Sahipleri tarafından ata yürüyüş ve haftada bir defa hızlı yürüyüş yaptırılır. İdmandan sonra ata 3-4 saat yem ve su verilmez. Atın beslenmesi diğer günlerde olduğu gibi arpa-saman ve kuru ot verilmesinden ibarettir. Günde genellikle iki öğün verilmekle beraber üç öğün de olabilir.
Rahvan atlarda dövme nal kullanılır. Koşum takımı olarak eğer, eğer altı için keçe örtü, yular, dizgin, üzengi olur. Binicilerin giyimi önceden yelek, gömlek, dar paçalı pantolon ve çizmeden oluşurken günümüzde serbesttir. Binici ve izleyici olarak gelenlerin başında ya da omzunda poşu görmek sıkça rastlanan görüntülerdendir. Her at binicisinin elinde bir kamçı vardır.
Yarışlar saha içinde bayrak hakeminin başlama işareti vermesiyle başlar. Yarışlar sırasında anons ve duyuruları yapmak üzere bir sunucu görevli olur. Koşular, düz ya da yuvarlak parkurlarda yapılır. Muğla-Merkezdeki ilk rahvan at yarışı düz koşu şeklinde yapılmış daha sonrakiler yuvarlak parkurda yapılmıştır. Parkur etrafında, taylar bir tur, taylıktan çıkıp yetişkinliğe geçen ve yetişkin olan atlar iki tur ya da bazen koşu sahasının büyüklüğüne göre üç tur koşar. Parkurlar genelde 800-900 km civarındadır. Düz parkur koşularda hakem heyeti arabayla atları arkadan takip ederken yuvarlak parkur koşularda hakem heyeti saha kenarında araç içinde koşuyu takip eder. Rahvan atlar genelde altı kategoride yarışır. Bunlar; 1-Deste (3 yaşlı taylar) 2-Ayak (4 yaşlı taylar) 3-Küçük orta (5 ve yukarı yaşlı atlar) 4-Büyük orta (5 ve yukarı yaşlı taylar, üç defa küçük ortayı kazanmış atlar) 5-Başaltı (5 ve yukarı yaşlı taylar, üç defa büyük ortayı kazanmış atlar) 6-Baş (5 ve yukarı yaşlı taylar, üç defa başaltıyı kazanmış atlar) Sayılan katagorilere kimi zaman tozkoparan (2 yaşlı taylar) ve taze beşliler (taylıktan yeni yetişkinliğe geçen atlar) olmak üzere iki boy daha eklenebilmektedir. Kategorisinde üç bayrak alan yani üç defa birinci olan at, bir üst kategoriye geçer. Her kategoride ilk üç dereceye giren at sahiplerine ödül verilir. Ödül olarak para, bayrak ve kupa verilir.
Not: -Katkılarından dolayı Yrd. Doç.Dr Ali Abbas ÇINAR (MÜKÜMER) ve Saim SAYIN’a (MUFAD) teşekkür ederiz. -Fotoğraflar: Aydın DURDU Hazırlayan: Bircan KALAYCI DURDU (Folklor Araştırmacısı)
|